शिक्षा देश विकासको निम्ति पूर्वाधारको पनि पुर्वाधार हो । गुणस्तरीय शिक्षाबाट मात्र समृद्ध राष्ट्र निर्माणको परीकल्पना गर्न सकिन्छ । आज विश्वका देशहरुले जे जति प्रगति गरेका छन ती सबैको श्रेय भनेको शिक्षा नै हो । त्यसैले शिक्षालाई विकासको पूर्वाधारको पनि पूर्वाधार भनिएको हो ।

शिक्षालाई व्यवहारिक गुणस्तरीय वनाउनकोलागि लगानी पनि त्यही अनुसारको हुनुपर्दछ । शिक्षालाई एक प्रक्रियासंग तुलनागर्दा यसका तिनवटा प्रश्न संगसंगै आउछन । गुणस्तरीय वस्तुप्राप्त गर्नको लागी लगानी पनि गुणस्तरीय हुनुपर्छ र प्रक्रिया पनि गुणस्तरीय भएमा मात्र उत्पादन गुणस्तरीय हुन जान्छ । लगानी गर्दा जस्तो पायो उस्तै लगानी गर्ने र प्रक्रिया फितलो भएमा उत्पादन हामीले चाहेजस्तो गुणस्तरयुक्त हुन सक्दैन । शिक्षालाई गुणस्तरीय वनाउनु पर्नेमा कसैको विमती छैन तर पनि अभिभावकले अपेक्षा गरे अनुसारको गुणस्तरीय शिक्षा अझै प्राप्त हुन सकिरहेको छैन ।

शिक्षामा गुणस्तरीयता कायम गर्न र शैक्षिक सुधारका लागि सरकारको चासो लिइरहेको छ । शिक्षकलाई तालिम प्रदान गरी दक्ष बनाउने उद्देश्यले वि.सं. २००४ सालमा आधार शिक्षक तालिम केन्द्रको स्थापना, वि.सं. २०११ सालमा राष्ट्रिय शिक्षक तालिम केन्द्रको स्थापना तथा वि.सं. २०१४ सालमा शिक्षक तालिमका लागि शिक्षा महा विद्यालय (College of Education) को स्थापना भयो । वि.सं. २०१६ सालमा यसलाई त्रिभुवन विश्व विद्यालय (त्रिवि) को एक अङ्गको रूपमा समावेश गरी शिक्षक तालिमलाई निरन्तरता दिइयो । राष्ट्रिय शिक्षा आयोग (२०४९) ले सिफारिस गरे अनुसार शिक्षा क्षेत्रमा कार्यरत जनशक्तिको सेवाकालीन तालिम मार्फत् पेसागत कार्यदक्षता विकासका लागि राष्ट्रिय स्तरमा उच्च तहको एकीकृत संस्थाको आवश्यकता महसुस गरी वि.सं. २०५० साल श्रावण १ गते तत्कालिन शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रको स्थापना भयो । शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र अन्तर्गत वि.सं. २०५३ सालमा प्राथमिक शिक्षकहरुलाई तालिम दिने उदेश्यले देशभर ९ वटा प्राथमिक शिक्षक तालिम केन्द्रको स्थापना भयो । यसरी प्राथमिक शिक्षकहरुलाई तालिम दिदै आइरहेको प्राथमिक शिक्षक तालिम केन्द्रलाई वि.सं. २०६१ सालमा नाम परिवर्तन गरी शैक्षिक तालिम केन्द्र-क बनाइयो भने वि.सं. २०६१ सालमै साविकमा रहेका माध्यमिक शिक्षा विकास एकाइ (सेडु) हरुलाई शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र मातहत रहने गरी २०- शैक्षिक तालिम केन्द्र-ख पुर्नस्थापित गरियो । नेपाल सरकार, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र, सानोठिमी अन्तर्गत रहेका २९ वटा शैक्षिक तालिम केन्द्र मार्फत शिक्षा क्षेत्रको मानव संसाधनलाई तालिम प्रदान गर्दै आएकोमा आ.व. २०७५÷७६ मा संघीय संरचना तीन तहमा कार्यान्वयन गर्ने क्रममा शैक्षिक तालिम केन्द्रहरुलाई प्रदेश सरकारको शिक्षा विषय हेर्ने तत्कालीन सामाजिक विकास मन्त्रालय अन्तर्गत रहने गरी सात प्रदेशमा ७ वटा मात्र प्रदेशस्तरीय शिक्षा तालिम केन्द्र रहने गरी संगठन संरचना स्वीकृत भयो ।

शिक्षकको पेसागत दक्षता विकास गर्ने हेतु शिक्षक शिक्षा परियोजना (TEP) र माध्यमिक शिक्षा सहयोग कार्यक्रम (SESP) ले वि.सं. २०६६ सालभित्र स्वीकृत दरवन्दीमा कार्यरत शिक्षकहरुलाई (९८.२५) प्रमाणीकरण तालिम दिने अभियान पूरा गरेपश्चात शिक्षकको निरन्तर पेसागत विकासको लागि विद्यालय क्षेत्र सुधार योजना (School Sector Reform Plan) ले शिक्षकको पेसागत विकास (TPD) को अवधारणालाई अगाडि सा¥यो । विद्यालय क्षेत्र विकास कार्यक्रम -SSDP_ ले पनि स्वरुप परिवर्तन गरी नयाँ ढाँचाको (१०ं५) दिने शिक्षक पेसाागत विकास तालिमलाई निरन्तरता दिएको छ । प्रत्येक विद्यालयका प्र.अ. लाई यस अघिको ३० कार्य दिन बराबरको विद्यालय व्यवस्थापनका लागि प्र.अ. तालिमलाई आमूलरुपमा परिवर्तन गरि १०ं५ दिने प्रधानाध्यापकको नेतृत्व क्षमता विकास तालिम सुरुवात भएको छ । यो नयाँ ढाँचाको (१०ं५) दिने सम्पूर्ण तालिम शिक्षकले वर्षको एक पटकका दरले २ पटकमा ३० कार्य दिने पुरा गर्नु पर्ने गरी शिक्षक पेशगत तालिम कार्यान्वयनमा रहेको छ ।

संघीय सरकारवाट वित्तीय हस्तान्तरण मार्पत प्राप्त र प्रदेश सरकारको स्वीकृत कार्यक्रम बमोजिम प्रदेश भित्र कार्यरत शिक्षकहरुको लागि तालिम सञ्चालन गर्नु यस केन्द्रको मुख्य जिम्मेवारी हो । यहि जिम्मेवारी स्वरुप केन्द्रले प्रदेशका ८ वटै जिल्लाहरुमा तालिम सञ्चालन गरि तालिमको अनुगमन तथा Technical support गर्ने कार्य गरेको छ । नयाँ ढाँचाका ECD, TPD, Integrated -TPD / HT तालिम कार्यक्रमहरुमा स्थलगत प्राविधिक सहायता प्रदान गर्ने, श्रोत सामग्रीहरु विकास तथा वितरण गर्ने, तालिम सुधारका लागि कार्यमूलक अनुसन्धान गर्र्नेे र कार्यक्रम अनुसार समसामयिक विषयवस्तु छोटो अवधकिो तालिम संचालन गर्ने लगायतका कार्यहरु यस तालिम केन्द्रले गर्दै आएको छ । तालिम केन्द्रबाट सञ्चालन हुने शिक्षक पेसागत विकास तालिम तथा अन्य छोटो अवधिका तालिमहरु सकेसम्म शिक्षकहरुलाई पायक पर्ने गरी उपयुक्त स्थानमा तालिम कक्षहरु भएका विद्यालयहरुस्रग समन्वय गरी तथा तालिम केन्द्र तथा अगुवास्रोत केन्द्रका पुराना संरचनाहरुको प्रयोग गरेर समेत तालिम सञ्चालन गर्ने व्यवस्था मिलाएकोछ ।

साविकका देशभरीमा २९ शैक्षिक तालिम केन्द्रहरु रहेका थिए जस्मा २० वटा शैक्षिक तालिम केन्द्र ख र ९ वटा क को रुपमा थिए जस्मध्ये यस प्रदेशमा २ वटा शैक्षिक तालिम केन्द्र क र ३ वटा शैक्षिक तालिम केन्द्र ख गरी जम्मा ५ वटा स्थापना भएका थिए । नेपाल सरकारले विगतका सवै २९ वटा तालिम केन्द्र खारेज गरी प्रदेश स्तरमा एउटा मात्र शिक्षा तालिम केन्द्र कायम राख्ने निर्णय भएको सन्दर्भमा धनुषाको जनकपुरधाम र वारा जिल्लाको कलैयामा शैक्षिक तालिम केन्द्र क रहेकोमा जनकपुरको शिक्षा तालिम केन्द्रमा प्रदेशको प्रदेश सभाको भवन तोकिए पछि वाराको कलैया उपमानगरपालिका भवानीपुरमा रहेको शैक्षिक तालिम केन्दलाई मधेश प्रदेशको प्रादेशिक शिक्षा तालिम केन्दको कायम भई कार्यान्वयनमा रहेको छ । वाकी ३ वटा तत्कालिन शैक्षिक तालिम केन्द्रको व्यवस्थापनको तत्कालको लागि अस्थायी प्रकृतिको व्यवस्थापन मार्फत मौजुदा सम्पत्तिको संरक्षणको मात्र व्यवस्थापन भएकोमा पनि विरगंजमा रहेको तालिम केन्द्रलाई विरगंज महानगरपालिकाले र राजविराजमा रहेको तालिम केन्द्रलाई मधेश कृषि विश्वविद्यालयले तालिम केन्द्रसंगको समन्वय विना नै प्रयोग गरिरहेको अवस्था छ भने जनकपुरधामको सरस्वती मा वि मा रहेको तालिम केन्द्रलाई सोही विद्यालयले तालिम केन्द्रको सहमति विना नै अन्य प्रयोजनमा भाडामा लगाएको छ ।